Deneme Nedir? Özellikleri ve Temsilcileri

Deneme Nedir? Özellikleri ve Temsilcileri

Sponsorlu Bağlantılar

Tanım: Yazarın istediği herhangi bir konuda, kesin hükümlere varmadan, anlattıklarını kanıtlama amacı gütmeden samimi bir üslupla yazdığı yazılara denir.

Deneme türünün konusu sınırsızdır, yazar istediği bir konu hakkında düşüncelerini okuyucusuyla paylaşabilir. Deneme özelliği itibari ile “Benin Ülkesi” olarak adlandırılmıştır. Deneme yazarı, her olaya ve durumu “ben”(birinci teklik kişi) açısından bakar. Bu yüzden kişisel kabiliyetin en fazla görüldüğü türlerdendir. Denemede kanıtlama amacı yoktur. Anlatılanlar kesin hükümlere varılmadan dile getirilir. Bu yönüyle en başka makaleden ayrılır. Denemenin üslubu samimi ve kendi kendine konuşuyormuş gibi içten, çarpıcı ve renklidir. Okuyucuyla senli benli bir hava içindedir. Bu yönüyle söyleyişe benzer. Ancak söyleşide denemedeki kadar ayrın olmaz ve söyleyişi okuyucuyu düşündürmeyi amaçlamaz. Oysa denemenin amacı okuyucuyu düşündürmek, onunla birlikte düşünmek; bir bakıma akla kapı açmaktır. Denemeler bilgi verme ya da fikirleri dayatma zorunluluğu olmayan yazılar olmasına rağmen okuyucusuna çok şey öğretir. Eğlendirerek düşündürmek ve öğretmek deneme türüne has özelliklerdir. Denemelerde anlatım nesnel verilere dayanmaz. Deneme belli bir uzmanlık alanı istemeyen bir türdür. Belli bir konuda fikirleri olan herkes deneme yazabilir. Ancak deneme yazan kişinin kültürlü olması denemenin gücünü ve okunurluluğunu arttırır. Denemeler gazete ve dergilerde yazılan yazılardır. Deneme çok uzun olmayan orta ölçekli bir yazı türüdür. Okuyucu bu yüzden çok fazla sıkılmaz. Ancak bazı deneme yazıları uzun olarak da kaleme alınabilir. Bu yüzden denemenin hacmi yazarın anlatacaklarına bağlıdır. Deneme güncel konularla yazılması zorunluluğu olmadığından dolayı kalıcı bir türdür. Monteigne’nin denemeleri hala okunmaktadır. Bu yönüyle deneme özellikle güncel konularda yazılan “fıkra” türünden ayrılır. Edebiyatımızda deneme “Muhasebe, Tercübe-i Kalemiyye (Kalem Tecrübesi) adlarıyla anılmıştır. Denemeler konularına göre “kişisel duyarlılık ve dikkati konu alan denemeler”, “öğretici ve eleştirel denemeler”, “sosyal ve felsefi konularda bireysel düşünceyi ifade eden denemeler”, “edebi denemeler”, “klasik denemeler” gibi başlıklar altında incelenebilir.

Sponsorlu Bağlantılar


DÜNYA EDEBİYATINDA DENEME
Deneme türüne benzeyen ilk örnekler dünyada ilk defa Yunan ve Latin edebiyatında kullanılmıştır. Bazı edebiyat araştırmacıları bu türün Avrupa’dan önce Japonya, Çin, Hindistan gibi Doğu ülkelerde başladığını söylemiştir. Denemeye gerçek bir kimlik kazandırıp bu türün kurucusu olan yazar ise 16. Yüzyılda Fransız edebiyatından Monteigne’dir. Monteigne “Denemeler” (Essais) adlı eserinde arkadaşlık, yakarış, yalnızlık, kitap, ahlak, eğitim gibi çok çeşitli konuya yer vermiştir. Ünlü İngiliz denemeci Franciz Bacon ise konu alanını kendi kişiliğinin dışında tutan denemeleriyle bu türe farklı bir tarz getirmiş ve adından söz ettirmiştir. Deneme özellikle 20. Yüzyıldan itibaren ayrı bir tür olarak ele alınmaya başlamıştır. Andre Gide, Alain, Maria Rilke, T.S. Eliot, A. Camus gibi sanatçılar da bu türün diğer önemli yazarlarıdır.


TÜRK EDEBİYATINDA DENEME
Deneme türüne ait örnekler ilk kez Servet-i Fünun Dönemi’nde verilmiştir. En güzel örnekleri Cumhuriyet döneminde gördüğümüz denme türünün yazarları arasında özellikle Yakup Kadri Karaosmanoğlu, Ahmet Haşim, Falih Rıfkı Atay, Yahya Kemal Beyatlı, Nurullah Ataç, Suut Kemal Yetkin, Sabahattin Eyüboğlu, Ahmet Hamdi Tanpınar, Salah Birsel, Vedat Günyol, Nermin Uygur, Ahmet Altan, Can Dündar gibi isimleri söylemek gerekir. Bu isimlerin içinde deneme deyince akla gelen ilk isim hiç şüphesiz Nurullah Ataç’tır. Deneme türünde öncülük edenlerin başında gelenlerden biri de Ahmet Haşim’dir. “Bize Göre” ve “Gurabahane-i Laklakan” adlı eserlerinde deneme yazılarına yer vermiştir. Ahmet Hamdi Tampınar’ın “Beş Şehir” Suut Kemal Yetkin’in “Edebiyat Üzerine Denemeler, Düşün Payı” Nurullah Ataç’ın “Günlerin Getirdiği, Karalama Defteri” deneme türünün önemli eserleridir.

Sponsorlu Bağlantılar

Daha önceden paylaşılan Anı Nedir? Temsilcileri ve Özellikleri başlıklı yazı da anı nedir anının özellikleri, anı nedir anının özellikleri nelerdir ve anı nedir genel özellikleri hakkında bilgiler verildi. İstersen bir göz at.

☄️ Aklına takılanları yaz ve rahatla, sorularınızı bekliyoruz. 😊

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.