Gazel

gazel

Kelime anlamı “kadınlara söylenen güzel ve aşk dolu “söz” olan gazel Divan edebiyatının en çok kullanılan nazım şeklidir.

Lirik bir nazım şekli olan gazellerin konuları genellikle aşk, sevgi, güzellik, tasavvuf, ıstırap ve içkidir. Konu yönünden halk edebiyatındaki koşma türüne benzer.

Beyitlerle yazılır ve beyitlerin sayısı genellikle 5—15 arasındadır. Gazeller aruzun her kalıbıyla yazılabilir.

Divan edebiyatının en önemli özelliklerinden olan beyitler arasında konu bütünlüğünün olmaması” özellikle gazel nazım şeklinde kendini gösterir. Gazelde her beyit bağımsız işlenmiş bir bütünlük olarak algılanır. Gazellerde bütün beyitler aynı konuyu işliyor ve anlam bütünlüğü esas alınıyorsa bu tür gazellere ‘Vek-ahenk” adı verilir. Gazelin her beyiti ustalıkla söylenmişi bütün beyitler yüksek bir söyleyiş gücünün ürünü olarak ortaya çıkmışsa bu tür gazellere de “yek-avaz“ denir.

Sponsorlu Bağlantılar

Gazelin ilk beyiti “matla”(doğuş yeri), son beyiti ise “makta” (kesme yeril sonuç) dır. Gazelin ikinci beyiti ise “hüsn-i matla güzel doğuş”, sondan bir önceki beyiti ise “hüsn-i maktâ (güzel bitiriş)’dır.

Şairin mahlâsını söylediği mahlas beyiti genellikle son beyittir ve “taç beyit” olarak adlandırılır.

Gazelin en güzel beyiti “beytü’l-gazel” ya da “şah beyit”tir.

Gazelin kafiye düzeninde ilk beyit kendi arasında, diğer bütün beyitlerin ikinci dizeleri ise ilk beyit ile

kafiyelidir.  aa / ba / ca / da / ca…

Arap edebiyatından doğan gazel nazım şekli daha sonra İranlılara geçmiş, oradan da Türk edebiyatına aktarılmıştır.

Gazellerin özel bir başlığı yoktur, sadece işledikleri konulara göre adlandırılırlar Aşk, sevgi, ıstırap konularını işleyen gazeller “âşıkâne’ ya da “garami’ gazel olarak (Fuzulî); yaşamdan zevk almayı, içkiyi, hayata “rindane”’ (Bâkî); karşı kayıtsızlığı anlatan gazeller sevgiliyi, aşkın zevkini, zarif ve çapkın bir edayla dile getiren gazeller “şûhâng’ ya da II Nedimând’ (Nedim); her türlü öğüte yer veren, didaktik yönü ağır basan, hikmetli sözlerin ağır bastığı gazeller “hikemi” (Nâbî) olarak adlandırılır.

Sponsorlu Bağlantılar

Daha önceden paylaşılan Kısaca: Divan Edebiyatının Genel Özeti başlıklı yazı da divan edebiyatı akımları, divan edebiyatı antolojisi ve divan edebiyatı araştırmaları dergisi hakkında bilgiler verildi. İstersen bir göz at.

☄️ Aklına takılanları yaz ve rahatla, sorularınızı bekliyoruz. 😊

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

  1. Gazeller her zaman Türk edebiyatını en güzel temsilcileri olmuştur. teşekkürler.